Souk Ech-Chammaïne: het kloppend hart van de oude medina van Fez
🕯️🏛️📿🕌🇲🇦
In het historische centrum van Fez, tussen de heilige moskee Al-Qarawiyyin en het mausoleum van Moulay Idriss, ligt een unieke markt met een rijke geschiedenis: Souk Ech-Chammaïne. Deze bruisende plek is meer dan een traditionele marktplaats – het is een levend museum van ambachten, spiritualiteit, en stedelijke erfgoed.
Souk Ech-Chammaïne – letterlijk de “markt van de kaarsenmakers” – ontleent zijn naam aan de productie en verkoop van kaarsen. In vroegere tijden schonken weldoeners kaarsen aan de moskee van Al-Qarawiyyin en aan heilige plaatsen zoals het mausoleum van Moulay Idriss. De kaarsen dienden niet enkel als verlichting, maar ook als spirituele offers en symbolen van zegen en geluk.
De markt bood een verscheidenheid aan kaarsen: van bijenwas tot plantaardige was zoals carnaubawas. Ze werden niet alleen gebruikt in moskeeën, maar ook tijdens religieuze feesten, huwelijken, en zelfs begrafenisrituelen. De functie van licht werd gekoppeld aan vreugde, spiritualiteit en het oproepen van voorspoed.
De traditie van het ontsteken van kaarsen tijdens de geboorte van de Profeet Mohammed leeft voort in het beroemde “Mawkib Ech-Chouâ” van Salé – een kleurrijke optocht die naar verluidt vijf eeuwen oud is en zijn wortels vindt in de tijd van sultan Ahmed Al-Mansour Ad-Dhahabi. De initiator van deze traditie, de soefi-heilige Abdallah Ben Hassoun, was afkomstig uit Fez.
Een ander deel van de markt is gewijd aan gedroogde vruchten, met name populair tijdens de 27e nacht van de ramadan. Bezoekers kopen deze vruchten als zegenrijke souvenirs van de heilige plaatsen Al-Qarawiyyin en Moulay Idriss.
Centraal in de markt ligt de monumentale Bab Ech-Chammaïne, ook wel bekend als Bab Ach-Chahid (“poort van de martelaar”). Deze poort werd berucht nadat de gerespecteerde geleerde Abdelwahid Al-Wansharissi er op gruwelijke wijze werd vermoord tijdens de politieke spanningen tussen de Saadische en Wattasiedynastieën.
Volgens een oude legende werd er tijdens bouwwerkzaamheden aan de poort een reuzenschildpad gevonden boven een natuurlijke waterbron. Terwijl volksgeloof deze plaats als genezend beschouwde, bekritiseerden juristen uit die tijd het idee om een gebouw boven een levend wezen of een kadaver te bouwen.
Aan de noordkant van de markt bevindt zich de mysterieuze Borj Ennar (“toren van het vuur”), een vierkante minaret-achtige structuur zonder koepel. Deze toren fungeerde als uitkijkpost, tijdmeter en seintoren, vooral tijdens de ramadan. Men zegt dat men er de maanfasen observeerde en branden in de stad kon signaleren.
In de omgeving van de toren bevond zich ooit een waterklok, vergelijkbaar met die van de Bou Inania-madrassa. Deze ingenieuze klok, waarschijnlijk uit de Merinidische periode, raakte verloren tijdens de machtsovergang van de Wattasiden naar de Saadiden.
Souk Ech-Chammaïne herbergt ook de heropgebouwde Fondouk Ech-Chammaïne, die zwaar beschadigd raakte door een brand in de jaren 80. Sinds 2013 werd hij gerestaureerd als deel van de inspanningen om het erfgoed van Fez nieuw leven in te blazen.
Lang werd gedacht dat zich hier ook de beroemde Madrasat Al-Labbadine bevond, maar historici zoals Abdessalam Ben Soudah bevestigen dat het in werkelijkheid om een fondouk ging – een herberg of opslagplaats verbonden aan de Al-Qarawiyyin-moskee.
Een van de winkeltjes in de markt fungeerde ooit als trefpunt voor melhoun-dichters zoals Abdelmalek El Yobi en Mohammed Bennouna. Ze discussieerden er over poëzie, geloof en cultuur, en ontvingen muzikanten uit heel Marokko, waaronder de befaamde El-Haj El-Toulali uit Meknes.
In het westelijke deel lag de souk van de moḍāyma, waar traditionele riemen en ceintuurs werden gemaakt voor zowel mannen als vrouwen. Deze kleurrijke, zijden of katoenen accessoires vormden een essentieel onderdeel van de traditionele kledij in Fez en het koninklijk hof.
Souk Ech-Chammaïne is meer dan een markt – het is een levendige kruising tussen dagelijks leven, religieuze rituelen en eeuwenoude stedelijke cultuur. Elke steen, geur en klank in deze wijk draagt het geheugen van Fez en haar glorieuze verleden.
